ئىزدىنىش مۇنبىرى
«غەرايىبۇسسىغەر»دىن غەزەللەر
نەۋائىنىڭ تۇنجى دىۋانىدىن بەش غەزەل: مەي، جام ۋە ئىشق تىلى بىلەن ئېيتىلغان چاغاتاي ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ چوققىسى.
ئەلىشىر نەۋائى · 15-ئەسىر
2 مىنۇتلۇق ئوقۇش · 43 ئابزاس
1-غەزەل
ئەشرەقەت مىن ئەكسى شەمسىل – كەئسى ئەنۋارۇل – ھۇدا،
يار ئەكسىن مەيدە كۆر دەپ جامدىن چىقتى سەدا.
غەير نەقشىدىن كۆڭۈل جامىدا بولسە زەڭگى غەم،
يوقتۇر، ئەي ساقىي، مەيى ۋەھدەت مەسەللىك غەمزەدا.
ئەي خۇش ئول مەيكىم، ئاڭا زەرف ئولسە بىر سىنغان سەفال،
جام ئولۇر گىيتى نەما، جەمشىد ئانى ئىچكەن گەدا.
جامى مەي گەر ئۇيلەدۇر، ئول جام ئۈچۈن قىلماق بولۇر
يۈز جەھان ھەردەم نىسار ئول مەي ئۈچۈن مىڭ جان فىدا.
دەير ئارا ھۇش ئەھلى رەسۋا بولغالى ئەي، مۇغبەچە،
جامى مەي تۇتساڭ مەنى دىۋانەدىن قىل ئىبتىدا.
ناگەھ ئول مەيدىن كۆڭۈل جامىدە بولغاچ جىلۋەگەر،
چىھرەئى مەقسۇد مەھۋ ئولغاي ھەم ئول دەم ماسىۋا.
ۋەھدەتى بولغاي مۇيەسسەر مەي بىلە جام ئىچرەكىم،
جامۇ مەي لەفزىن دېگەن بىر ئىسىم ئىلە قىلغاي ئەدا.
سەن گۇمان قىلغاندىن ئۆزگە جامۇ مەي مەۋجۇ ئېرۈر،
بىلمەيىن نەفىي ئەتمە بۇ مەيخانە ئەھلىن، زاھىدا.
تەشنە لەب ئولمە، نەۋايى، چۇن ئەزەل ساقىيسىدىن،
ئىشرەبۇ، يا ئەييۇھەل – ئەتشان، كېلۈر ھەر دەم نىدا.
2-غەزەل
زىھى ھۇسنۇڭ زۇھۇرىدىن تۈشۈپ ھەر كىمگە بىر سەۋدا،
بۇ سەۋدالار بىلەن كەۋنەين بازارىدا يۈز غەۋغا.
سېنى تاپماق بەسىي مۇشكىلدۇرۇر، تاپماسلىق ئاسانكىم،
ئېرۈر پەيدالىغىڭ پىنھان، ۋەلې پىنھانلىغىڭ پەيدا.
چەمەن ئاتەشگەھىغە ئاتەشىن گۇلدىن چۇ ئوت سالدىڭ،
سەمەندەردەك ئول ئوتدىن كۈلگە پاتتى بۇلبۇلى شەيدا.
نې ئىشكە بولدى بىئارام كۆزگۈ ئەكسىدىن مەجنۇن،
يۈزى كۆزگۈسىدە ئەكسىنى گەر كۆرگۈزمەدى لەيلا.
قۇياشقە گەھ قىزارماق، گاھىي ساغارماق ئېرۈر ئاندىن،
كى سۇنئۇڭ باغىدا بار ئول سىفەت يۈزمىڭ گۇلى رەئنا.
نېدىن يۈز گۇل ئاچار ئىشق ئوتىدىن بولبۇل كەبى ۋامىق،
يۈزۈڭدىن گەر ئۇزارى باغىدا يۈز ئاچمادى ئۇزرا.
كەلامىڭنى ئەگەر شىرىن لەبىدە قىلمادىڭ مۇزمەر،
نېدىن بەس لەئل ئېرۈر فەرھادنىڭ قان ياشىدىن خارا.
جەمالىڭ پەرتەۋىدە شەمئ ئوتى گەر گۇلسىتان ئېرمەس،
نېدىن پەرۋانە ئوت ئىچرە ئۆزىن سالدى خەلىل ئاسا.
مەلاھەت بىرلە تۈزدۈڭ سەرۋى قەدلەر قامەتىن، يەئنى،
كى مۇنداق زىيب بىرلە ئول ئەلىفنى ئەيلەدىڭ زىيبا.
قانائەتنىڭ دەلىلىن ئىنزىۋا قىلدىڭ يەنە بىر ھەم،
دەلىل ئۇشبۇكى قانىئ ھەرفىدىن خەلق ئەيلەدىڭ ئەنقا.
نەۋايى قايسى تىل بىرلە سېنىڭ ھەمدىڭ بەيان قىلسۇن،
تىكەن جەننەت گۇلى ۋەسفىن قىلۇردا گۇڭگ ئېرۈر گويا.
3-غەزەل
ئەي سەفھەئى رۇخسارىڭ ئەزەل خەتىدىن ئىنسا،
دىيباچە ھۇسنۇڭدا ئەبەد نۇقتەسى تۇغرا.
زەررات ئارا ھەر زەررەكى بار، زىكرىڭە زاكىر،
ئەمتار ئارا ھەر قەترەكى بار، ھەمدىڭە گۇيا.
مەششاتەئى ھۇسنۇڭدۇرۇر ئولكىم، نەفەس ئىچرە،
كۈن كۆزگۈسىن ئاقشام كۈلىدىن قىلدى مۇتەررا.
كۈن شەكلى يۈزۈڭ سەجدەسىدىن بولدى مۇشەككەل،
تۈن تۇررەسى قەھرىڭ يېلىدىن بولدى مۇجەللا.
سۇنئۇڭ قىلىبان سۇبھىنى ئول نەۋئى مۇشەئبەد،
كىم مىھر ئوتىن ئاغزىدىن ئېتەر ھەر نەفەس ئىفشا.
گوياكى كۆيەر ئاغزى ئول ئوت ھىرقەتىدىنكىم،
ئەنجۇمدىن ئولۇر ئابىلەلەر گەردىدە پەيدا.
مۇھتاج سېنىڭ دەرگەھىڭە خۇسرەۋۇ دەرۋىش،
پەرۋەردە سېنىڭ نىئمەتىڭە جاھىلۇ دانا.
گۇل يۈزىدە بۇلبۇل سېنىڭ ئەسرارىڭا ناتىق،
شەمئ ئوتىدا پەرۋانە سېنىڭ ھۇسنۇڭا شەيدا.
ئۇششاق ئارا، يا رەبكى، نەۋايىغە مەقامى
بەرگىلكى، سېنىڭ ھەمدىڭە بولسۇن تىلى گۇيا.
4-غەزەل
ئەي ھەمد ئولۇپ مەھال فەساھەت بىلە ساڭا،
ئانداقكى قۇربۇ تەقۋاۋۇ تائەت بىلە ساڭا.
تاپماق ئەجىب فىكرۇ تەخەييۇل بىلەن سېنى،
يەتمەك مەھال ئەقلۇ فەراسەت بىلەن ساڭا.
ئىزھارى ئەجز بىزدىن ئەدەب تەركىدۇر بەسىي
يۈزمىڭ قۇسۇرۇ نۇقسۇ كەسافەت بىلە ساڭا.
ھەر تىيرە روزگاركى، ۋەسلىڭە يول تاپىپ،
سەندىن يېتىپ چەراغى ھىدايەت بىلە ساڭا.
لۇتفۇڭ رەفىقىم ئولماسا، نې ھەدكى، يەتكەمەن
باشتىن ئاياق گۇناھۇ زەلالەت بىلە ساڭا.
چۇن سەندىن ئۆزگە يوقكى پەناھىم، قاچىپ نېتەي،
جۇرمۇ گونەھدىن ئاھۇ نەدامەت بىلە ساڭا.
ئىسيانى كۆپ نەۋايىنىڭ، يوق ئۇياتىكىم،
ئىستەر يېتىشسە مۇنجە خىجالەت بىلە ساڭا.
5-غەزەل
ئىلاھا، پادىشاھا، كىردىگارا،
ساڭا ئاچۇق نىھانۇ ئاشكارا.
سەبۇر ئىسمى بىلە قىلساڭ تەجەللىي
قىلىپ نەمرۇدقە يۈزمىڭ مەدارا.
قاچانكىم زاھىر ئەتسەڭ «تەنزىئۇل – مۇلك»،
سىكەندەرنىڭ بولۇپ مەغلۇبى دارا.
يولۇڭ مۇھلىك تاشى ياقۇتى ئەھمەر،
ئىشىكىڭ تىيرە گەردى مۇشكى سارا.
شەھاب ئولسە شەبىستانىڭدە تالىئ،
بولۇپ يۈزى قۇياشدەك ئالەم ئارا.
نەۋايى نەفس زۇلماتىغە قالمىش،
سەن ئولماي خىزرى رەھ، چىقماق نې يارا.
قىيامەتدە گۇناھىن ئەفۋ ئېتەرگە،
رەسۇلۇڭنى شەفىئ ئەت، كىردىگارا.
بۇ رايون خاتىرە ئۈچۈن.
خالىغان بۆلەكنى تاللاپ، سوراش ئۈچۈن يېزىشنى باشلاڭ.